Salah seorang staf lelaki datang jumpa anda pagi Isnin, cakap isteri dia dah masuk hospital dan dia nak cuti seminggu. Anda pun blur sekejap. Cuti ni potong cuti tahunan dia ke, atau memang hak dia? Kalau dia baru masuk kerja lapan bulan, macam mana? Kalau ini anak keenam pula?
Sejak pindaan Akta Kerja 1955 berkuat kuasa 1 Januari 2023, cuti paterniti bukan lagi benda “ikut baik hati bos”. Ia hak berkanun, tapi ada syarat yang cukup spesifik sampai ramai majikan SME salah faham. Artikel ini pecahkan syarat kelayakan, prosedur pemberitahuan, kos sebenar kepada syarikat, dan kesilapan biasa yang buat SME kena isu bila JTKSM datang audit rekod.
Apa sebenarnya cuti paterniti bawah Akta Kerja 1955
Cuti paterniti ialah cuti berbayar untuk pekerja lelaki apabila isteri dia bersalin. Kelayakannya 7 hari berturut-turut, bermula dari tarikh bersalin. Perkataan “berturut-turut” penting. Ia bukan 7 hari yang boleh dipecah ambil sikit-sikit sepanjang tahun macam cuti tahunan. Kalau anak lahir hari Rabu, cuti itu jalan Rabu sampai Selasa minggu depan, termasuk hujung minggu dan cuti umum yang jatuh dalam tempoh tersebut.
Sepanjang tempoh ini pekerja terus dibayar gaji biasa. Caruman KWSP, PERKESO dan SIP juga jalan seperti biasa sebab gaji bulanan dia tidak dipotong.
Satu perkara yang selalu disalah anggap: sejak pindaan 2022, perlindungan Akta Kerja 1955 terpakai kepada semua pekerja tanpa had gaji. Jadi staf yang bergaji RM8,000 pun layak cuti paterniti, bukan hanya yang bergaji bawah RM4,000. Had RM4,000 itu terpakai untuk seksyen tertentu sahaja seperti kadar kerja lebih masa, bukan untuk cuti paterniti.
Tiga syarat kelayakan yang wajib dipenuhi
1. Pekerja mesti berkahwin sah dengan wanita yang bersalin
Ini syarat pertama dan paling tegas. Cuti paterniti terikat kepada status perkahwinan. Pasangan yang tidak berkahwin sah tidak layak di bawah peruntukan ini. Untuk rekod, majikan boleh minta salinan sijil nikah atau sijil perkahwinan semasa proses onboarding atau semasa permohonan cuti.
2. Tempoh khidmat sekurang-kurangnya 12 bulan
Pekerja mesti sudah bekerja dengan majikan yang sama sekurang-kurangnya 12 bulan sebelum tarikh bersalin. Kalau staf baru masuk Mac dan isteri bersalin Oktober tahun sama, dia belum layak cuti paterniti berkanun. Dalam kes begini majikan boleh benarkan cuti tahunan, cuti tanpa gaji, atau beri cuti ihsan syarikat, tapi itu budi bicara anda, bukan kewajipan undang-undang.
3. Notis kepada majikan
Pekerja sepatutnya memaklumkan majikan sekurang-kurangnya 30 hari sebelum jangkaan tarikh bersalin. Kalau kelahiran berlaku awal atau ada kecemasan, dia perlu maklumkan seawal yang boleh selepas bersalin. Ini bukan alasan untuk majikan tolak cuti, tapi ia asas untuk anda plan siapa cover kerja dia.
Berapa kali seorang pekerja boleh guna cuti ini
Kelayakan cuti paterniti terhad kepada 5 kelahiran, tanpa mengira bilangan isteri. Jadi kalau seorang pekerja sudah mengambil cuti paterniti untuk lima kali kelahiran sepanjang perkhidmatan dia, kelahiran keenam tidak lagi layak di bawah peruntukan berkanun ini.
Sebab itu rekod HR anda kena simpan sejarah cuti paterniti setiap pekerja, bukan reset setiap tahun macam cuti tahunan. Ini antara benda yang paling kerap tercicir bila SME masih guna fail Excel manual.
Kos sebenar kepada syarikat: contoh pengiraan
Ramai bos SME risau cuti paterniti “tambah kos gaji”. Sebenarnya tidak. Untuk pekerja bergaji bulanan, gaji dia tetap sama. Yang berubah ialah kos peluang, iaitu 5 hari bekerja yang anda bayar tanpa output.
Ambil contoh Encik Faiz, kerani stor bergaji RM3,200 sebulan. Anak dia lahir hari Khamis, jadi cuti 7 hari berturut-turut merangkumi 5 hari bekerja dan 2 hari rehat.
| Item | Pengiraan | Jumlah (RM) |
|---|---|---|
| Gaji pokok bulanan | Tetap, tiada potongan | 3,200.00 |
| Gaji sehari (asas 26 hari) | 3,200 ÷ 26 | 123.08 |
| Kos 5 hari bekerja tanpa output | 123.08 × 5 | 615.40 |
| Caruman KWSP majikan 13% | 3,200 × 13% | 416.00 |
| PERKESO majikan lebih kurang 1.75% | ikut jadual caruman | 56.00 |
| SIP majikan 0.2% | 3,200 × 0.2% | 6.40 |
| Jumlah kos majikan bulan tersebut | gaji + caruman | 3,678.40 |
Perhatikan jumlah kos majikan tidak naik walau satu sen sebab cuti paterniti. Yang anda “hilang” ialah nilai kerja 5 hari, iaitu lebih kurang RM615. Untuk syarikat 12 orang, kalau ada dua kes setahun, kos peluangnya sekitar RM1,200 setahun. Bandingkan dengan kos ganti staf yang berhenti sebab rasa tak dihargai masa isteri bersalin, jumlah itu kecil.
Nota: kadar PERKESO dikira ikut jadual kumpulan gaji, bukan peratus tepat. Sila semak sumber rasmi (KWSP, PERKESO, LHDN, JTKSM) untuk kadar terkini sebelum anda kunci pengiraan payroll.
Beza cuti paterniti dengan cuti lain
| Jenis cuti | Kelayakan | Berbayar | Boleh dipecah |
|---|---|---|---|
| Cuti paterniti | 7 hari berturut-turut, maksimum 5 kelahiran | Ya | Tidak |
| Cuti bersalin (isteri, jika dia pekerja) | 98 hari | Ya | Tidak |
| Cuti tahunan | 8 / 12 / 16 hari ikut tempoh khidmat | Ya | Ya |
| Cuti sakit tanpa warad | 14 / 18 / 22 hari ikut tempoh khidmat | Ya | Ya |
| Cuti tanpa gaji | Budi bicara majikan | Tidak | Ikut perjanjian |
Perkara penting: cuti paterniti tidak boleh ditolak daripada baki cuti tahunan pekerja. Kalau anda potong cuti tahunan dia untuk 7 hari itu, anda sebenarnya menafikan hak berkanun dia.
Prosedur yang majikan patut ada
- Masukkan klausa cuti paterniti dalam surat tawaran dan handbook pekerja, lengkap dengan syarat 12 bulan dan had 5 kelahiran.
- Sediakan borang permohonan ringkas: tarikh jangkaan bersalin, tarikh sebenar bersalin, nama pasangan.
- Minta dokumen sokongan: salinan sijil nikah dan sijil kelahiran anak (boleh dihantar selepas cuti selesai).
- Rekod dalam sistem sebagai kategori cuti berasingan, bukan dicampur dengan cuti tahunan atau cuti ihsan.
- Simpan kiraan kumulatif bilangan kelahiran yang sudah digunakan sepanjang perkhidmatan.
- Plan pengganti kerja awal sebab anda ada notis 30 hari. Jangan tunggu hari kelahiran baru fikir siapa cover.
Kesilapan biasa SME Malaysia
- Potong cuti tahunan. Paling kerap berlaku. Ini pelanggaran hak berkanun.
- Anggap semua staf lelaki layak automatik. Syarat 12 bulan khidmat kena disemak dulu, tapi jangan pula tolak mentah-mentah tanpa terangkan sebab.
- Tak simpan rekod kumulatif. Bila sampai kelahiran keenam, tiada bukti untuk sokong keputusan syarikat.
- Beri 7 hari bekerja, bukan 7 hari berturut-turut. Ini sebenarnya lebih murah hati daripada minimum undang-undang, tapi kalau dah jadi amalan, ia boleh dianggap terma tersirat. Tulis dengan jelas dalam polisi apa yang syarikat beri.
- Tiada polisi bertulis langsung. Bila tiada polisi, setiap kes jadi rundingan peribadi dan staf mula banding-banding layanan antara satu sama lain.
Boleh ke syarikat bagi lebih daripada 7 hari
Boleh. Akta Kerja 1955 menetapkan lantai minimum, bukan siling. Banyak syarikat SME yang bersaing untuk talent teknikal sekarang tawarkan 10 hingga 14 hari cuti paterniti sebagai pembeza. Kalau anda nak buat begitu, dua nasihat praktikal:
- Tulis dengan jelas berapa hari daripada jumlah itu adalah hak berkanun dan berapa adalah faedah syarikat, supaya anda ada ruang semak semula faedah tambahan tanpa menyentuh hak berkanun.
- Pertimbangkan pengaturan kerja fleksibel sebagai alternatif. Bawah pindaan 2022, pekerja boleh mohon pengaturan kerja fleksibel dan majikan wajib jawab dalam tempoh 60 hari. Kadang-kadang dua minggu waktu kerja anjal lebih bernilai kepada bapa baru berbanding tambahan tiga hari cuti.
Ringkasan
- Cuti paterniti ialah 7 hari berturut-turut berbayar, bermula dari tarikh isteri bersalin, dan tidak boleh dipecah atau dipotong daripada cuti tahunan.
- Tiga syarat wajib: berkahwin sah dengan wanita yang bersalin, khidmat sekurang-kurangnya 12 bulan sebelum bersalin, dan beri notis sekurang-kurangnya 30 hari sebelum jangkaan bersalin.
- Had penggunaan ialah 5 kelahiran sepanjang perkhidmatan, tanpa mengira bilangan isteri, jadi rekod kumulatif kena disimpan.
- Kos tunai kepada majikan sebenarnya sifar sebab gaji bulanan dan caruman kekal sama. Yang wujud hanyalah kos peluang sekitar RM600 untuk pekerja bergaji RM3,200.
- Artikel ini rujukan pendidikan, bukan nasihat undang-undang formal. Semak sumber rasmi (KWSP, PERKESO, LHDN, JTKSM) untuk kadar dan peruntukan terkini sebelum anda kemas kini polisi syarikat.
